علم به زبان ساده

از حضرت امیر علیه السلام از وجود کیمیا پرسیدند؛ آن حضرت فرمود: کیمیا بوده و هست و خواهد بود. پرسیدند؛ صنعت آن چگونه است؟ فرمود: از جیوه روان، و سرب و زاج و آهن زنگ زده و زنگار مس سبز... بعضی گفتند: فهم ما به این نمی رسد. فرمود: بعض اجزایش را زمین و آب قرار دهید... عرضه داشتند: براي ما بیشتر توضیح دهید. فرمود: همین مقدار بس است؛ زیرا حکماي پیشین بیش از این نگفته اند تا مردم آن را بازیچه نگیرند. (مناقب، سروي، ج 1، ص 274 . گرچه اعتبار این روایت از حیث سند معلوم نیست، اما وجود کیمیا را هم نمی توان وهمی و خیالی دانست، و ندانستن دلیل بر نبودن نیست، و جابر بن حیان شاگرد امام صادق (ع) شیمیدان معروف در کتابی به نام الرحمۀ که در صنعت کیمیا نگاشته فصلی در چگونگی تبدیل فلزها به طلا آورده است. و همچنین محمد بن زکریاي رازي طبیب و کیمیاگر معروف ایرانی در این باره مطالعات و تجربیات وسیعی داشته است (مترجم)) کلینی (ره) در کافی از ابوحمزه ثمالی نقل کرده که می گوید: به همراه امام صادق علیه السلام از بازار مسگران می گذشتیم. من خدمت آن حضرت علیه السلام عرضه داشتم فدایت شوم! اصل این مس چیست؟ فرمود: نقره است که زمین آن را تباه نموده به صورت مس در آمده است، و اگر کسی بتواند فساد آن را بگیرد از آن بهره مند می گردد. و از ابن خلکان نقل شده: جابربن حیان کتاب بزرگی در حدود هزار صفحه در صنعت کیمیا نگاشته که مشتمل بر پانصد رساله از امام صادق علیه السلام در این زمینه می باشد. و نیز جرجی زیدان می گوید: که جابر بن حیان از شاگردان امام صادق نخستین کسی بوده که اساس شیمی جدید را بنا نهاده است.